МІЖДИСЦИПЛІНАРНИЙ ПІДХІД ДО ПРОЄКТУВАННЯ МОДЕЛЕЙ КОМПЕТЕНТНОСТІ ЗДОБУВАЧІВ ВИЩОЇ ОСВІТИ
Анотація
Актуальність: у роботі проаналізовано моделі компетентності працівників сучасних компаній, проєктування яких для здобувачів вищої освіти має здійснюватися на підґрунті міждисциплінарного підходу. Підготовлено практичні рекомендації, котрі мають бути враховані під час розроблення та провадження міждисциплінарних освітніх програм у закладах вищої освіти.
Мета: полягає у висвітленні суті, форматів та принципів міждисциплінарності, аналізі моделей компетентності працівників сучасних компаній та формулюванні практичних рекомендацій для поліпшення процесу розроблення й провадження міждисциплінарних освітніх програм для підготовки здобувачів вищої освіти.
Методи: вивчення нормативних документів, наукових та публіцистичних джерел – для з’ясування суті, форматів та принципів міждисциплінарності; теоретичний аналіз та синтез – для представлення моделей компетентності працівників сучасних компаній; узагальнення наукових поглядів на досліджувану проблему – для формулювання рекомендації та висновків.
Результати: на підґрунті аналізу наукових публікації та аналітичних звітів провідних дослідників у сфері міждисциплінарності охарактеризовано суть, формати та принципи міждисциплінарності, проаналізовано сильні та слабкі сторони моделей компетентності працівників сучасних компаній та на основі цього сформульовано відповідні практичні рекомендації.
Висновки. Проєктування різноманітних моделей компетентності здобувачів вищої освіти на підґрунті міждисциплінарного підходу є доволі складним але перспективним для забезпечення майбутніх потреб економіки процесом. Його узгодження з нормативними документами та вимогами роботодавців дасть можливість підготувати сучасних фахівців, здатних вирішувати комплексні проблеми та вчасно реагувати на швидкозмінні умови сучасного ринку праці.
Ключові слова
міждисциплінарність, міждисциплінарний підхід, моделі компетентності, сучасні компанії, працівники, здобувачі вищої освіти, міждисциплінарні освітні програми
Біографія автора
Наталя Кулалаєва
Доктор педагогічних наук, професор, професор кафедри педагогіки та психології Київського національного економічного університету імені Вадима Гетьмана, http://orcid.org/0000-0002-8613-1495, e-mail: kulalaieva.nataliia@kneu.edu.ua
Посилання
- What Is the Importance of Multidisciplinary? (undated). (2025, June 24). BM Process Management. https://bmprocess.nl/what-is-the-importance-of-multidisciplinary/
- The Ultimate Guide to Building T-Shaped Skills at Work in 2025. (2024, December, 30). Edstellar. https://www.edstellar.com/blog/building-t-shaped-skills-at-work
- Baskoro, G. (2024). Towards the X-shaped Person, the Next (Industrial) Leader in the Era of Industry 4.0 and Society 5.0. Jurnal Sains dan Aplikasi Keilmuan Teknik Industri (SAKTI), 4(2), 105-112. https://doi.org/10.33479/sakti.v4i2.53
- Neeley, K. A., & Steffensen, B. (2018). The T-Shaped Engineer as an Ideal in Technology Entrepreneurship: Its Origins, History, and Significance for Engineering Education Paper presented at 2018 ASEE Annual Conference & Exposition , Salt Lake City, Utah. 10.18260/1-2--31127. https://peer.asee.org/the-t-shaped-engineer-as-an-ideal-in-technology-entrepreneurship-its-origins-history-and-significance-for-engineering-education
- Наказ МОН України «Про внесення змін до Вимог до міждисциплінарних освітніх (наукових) програм». (2025, 21 березня). https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z0537-25#Text
- Постанова КМ України «Про затвердження Національної рамки кваліфікацій» (2011, 23 листопада). https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1341-2011-%D0%BF#n12
- Наказ МОН України «Про затвердження стандарту вищої освіти за спеціальністю 011 Освітні, педагогічні науки для другого (магістерського) рівня вищої освіти». (2021, 11 березня). https://mon.gov.ua/npa/pro-zatverdzhennya-standartu-vishoyi-osviti-za-specialnistyu-011-osvitni-pedagogichni-nauki-dlya-drugogo-magisterskogo-rivnya-vishoyi-osviti
- Chettiparamb, A. (2007). Interdisciplinarity: a literature review. The Interdisciplinary Teaching and Learning Group, Subject Centre for Languages, Linguistics and Area Studies, School of Humanities, University of Southampton. URL: https://oakland.edu/Assets/upload/docs/AIS/interdisciplinarity_literature_review.pdf
- Артюшина, М. В., Кулалаєва, Н. В., Лавріненко, О. А., Петренко, Л. М., & Романова, Г. М. (Ред.). (2024). Розвиток професійної культури майбутніх фахівців: виклики, досвід, стратегії, перспективи : Збірник матеріалів VІ Всеукраїнської науково-практичної конференції, 4 квітня 2024 року. Київ : ТОВ «Юрка Любченка». https://lib.iitta.gov.ua/id/eprint/740918/
- Wale, H. (undated). T-Shaped Skills. CFI. https://corporatefinanceinstitute.com/resources/management/t-shaped-skills/
- Rahman, A. (2024, February, 18). The landscape of skill sets: T-shaped, X-shaped, and I-shaped professionals. Linkedin. https://www.linkedin.com/pulse/landscape-skill-sets-t-shaped-x-shaped-i-shaped-abdul-rahman-6mwqf/
- Herranz, R. (undated). What Are Pi-Shaped Work Skills? ScrumAlliance. https://resources.scrumalliance.org/Article/pi-shaped-work-skills
- Weis, L. (2025, February, 10). Future of strategy 2025: Why M-shaped workers are the differentiators in the AI-era. WARC. https://www.warc.com/newsandopinion/opinion/future-of-strategy-2025-why-m-shaped-workers-are-the-differentiators-in-the-ai-era/en-gb/7158
- Vipond, Т. (undated). Interpersonal Skills. CFI. https://corporatefinanceinstitute.com/
- Переклад і транслітерація
- What Is the Importance of Multidisciplinary? (undated). (2025, June 24). BM Process Management. https://bmprocess.nl/what-is-the-importance-of-multidisciplinary/ [in English].
- The Ultimate Guide to Building T-Shaped Skills at Work in 2025. (2024, December, 30). Edstellar. https://www.edstellar.com/blog/building-t-shaped-skills-at-work [in English].
- Baskoro, G. (2024). Towards the X-shaped Person, the Next (Industrial) Leader in the Era of Industry 4.0 and Society 5.0. Jurnal Sains dan Aplikasi Keilmuan Teknik Industri (SAKTI), 4(2), 105-112. https://doi.org/10.33479/sakti.v4i2.53 [in English].
- Neeley, K. A., & Steffensen, B. (2018). The T-Shaped Engineer as an Ideal in Technology Entrepreneurship: Its Origins, History, and Significance for Engineering Education Paper presented at 2018 ASEE Annual Conference & Exposition , Salt Lake City, Utah. 10.18260/1-2--31127. https://peer.asee.org/the-t-shaped-engineer-as-an-ideal-in-technology-entrepreneurship-its-origins-history-and-significance-for-engineering-education [in English].
- Nakaz MON Ukrainy «Pro vnesennia zmin do Vymoh do mizhdystsyplinarnykh osvitnikh (naukovykh) prohram» [Order of the Ministry of Education and Science of Ukraine "On amendments to the Requirements for interdisciplinary educational (scientific) programs"]. (2025, 21 March). https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z0537-25#Text, [in Ukrainian].
- Postanova KM Ukrainy «Pro zatverdzhennia Natsionalnoi ramky kvalifikatsii» [Resolution of the Cabinet of Ministers of Ukraine "On Approval of the National Qualifications Framework"]. (2011, 23 November). https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1341-2011-%D0%BF#n12, [in Ukrainian].
- Nakaz MON Ukrainy «Pro zatverdzhennia standartu vyshchoi osvity za spetsialnistiu 011 Osvitni, pedahohichni nauky dlia druhoho (mahisterskoho) rivnia vyshchoi osvity» [Order of the Ministry of Education and Science of Ukraine "On approval of the standard of higher education in the specialty 011 Educational and pedagogical sciences for the second (master's) level of higher education"]. (2021, 11 March). https://mon.gov.ua/npa/pro-zatverdzhennya-standartu-vishoyi-osviti-za-specialnistyu-011-osvitni-pedagogichni-nauki-dlya-drugogo-magisterskogo-rivnya-vishoyi-osviti [in Ukrainian].
- Chettiparamb, A. (2007). Interdisciplinarity: a literature review. The Interdisciplinary Teaching and Learning Group, Subject Centre for Languages, Linguistics and Area Studies, School of Humanities, University of Southampton. URL: https://oakland.edu/Assets/upload/docs/AIS/interdisciplinarity_literature_review.pdf [in English].
- Artiushyna, M. V., Kulalaieva, N. V., Lavrinenko, O. A., Petrenko, L. M., & Romanova, H. M. (Red.). (2024). Rozvytok profesiinoi kultury maibutnikh fakhivtsiv: vyklyky, dosvid, stratehii, perspektyvy : Zbirnyk materialiv VI Vseukrainskoi naukovo-praktychnoi konferentsii, 4 kvitnia 2024 roku [Development of professional culture of future specialists: challenges, experience, strategies, prospects: Collection of materials of the VI All-Ukrainian Scientific and Practical Conference, 4 April, 2024.]. Kyiv : TOV «Iurka Liubchenka». https://lib.iitta.gov.ua/id/eprint/740918/ [in Ukrainian].
- Wale, H. (undated). T-Shaped Skills. CFI. https://corporatefinanceinstitute.com/resources/management/t-shaped-skills/ [in English].
- Rahman, A. (2024, 18 February). The landscape of skill sets: T-shaped, X-shaped, and I-shaped professionals. Linkedin. https://www.linkedin.com/pulse/landscape-skill-sets-t-shaped-x-shaped-i-shaped-abdul-rahman-6mwqf/ [in English].
- Herranz, R. (undated). What Are Pi-Shaped Work Skills? ScrumAlliance. https://resources.scrumalliance.org/Article/pi-shaped-work-skills [in English].
- Weis, L. (2025, 10 February). Future of strategy 2025: Why M-shaped workers are the differentiators in the AI-era. WARC. https://www.warc.com/newsandopinion/opinion/future-of-strategy-2025-why-m-shaped-workers-are-the-differentiators-in-the-ai-era/en-gb/7158 [in English].
- Vipond, Т. (undated). Interpersonal Skills. CFI. https://corporatefinanceinstitute.com/ [in English].